Onlinearabic.net Anasayfası   Aktif KonularAktif Konular  TakvimTakvim  Forumu AraArama  YardımYardım  Kayıt OlKayıt Ol  GirişGiriş   
aöf ilahiyat önlisans arapça dersleri
Sakarya İlahiyat İLİTAM 1. Sınıf Dersleri
  Forum Anasayfası Onlinearabic.netİLİTAM - İLAHİYAT FAKÜLTESİ LİSANS TAMAMLAMA PROG.İlitam Öğrencileri Tanışma BölümüSakarya İlahiyat İLİTAM 1. Sınıf Dersleri
Mesaj icon Konu: İslam Tarihi (7.Hafta) Yanıt Yaz Yeni Konu Gönder
Pratik Arapça Dersleri
Yazar Mesaj
başka biri
Aktif Üye
Aktif Üye
Simge

Kayıt Tarihi: 08Nisan2008
Konum: Sakarya
Gönderilenler: 235

Alıntı başka biri Cevapla bullet Konu: İslam Tarihi (7.Hafta)
    Gönderim Zamanı: 04Kasım2009 Saat 14:58



İslam Tarihi (7.Hafta)

SELÇUKLULAR: MÜESSESELER

Merkez Teşkilatı: Devlet teşkilatının oluşumunda vezir Nizamul Mülk’ün katkıları son derece önemlidir. Devlet yönetimindeki prensipleri yazdığı “Siyasetname”si Sasani, Samani, Abbasi, Gazneli ve Karahanlı teşkilatlarından etkilenildiğini göstermektedir.

Hükümdar: Selçuklularda devlet üç temele dayanır: Saray, hükümet ve ordu. Hükümdar devletin başı bu üç konumunda başıydı. Yetkisini tanrıdan alırdı. Kararlarında müsteşarlarının etkisi olurdu. Önemli kararlarda kurultay niteliğinde toplantılar düzenlerdi. Adalet, ihsan ve bilgi sahibi olması gerekirdi. Bu yüzden birçok sultana “sultanul adil” unvanı verilmiştir. Birinci yetkili sultandı. Bazı kademelere vekil atardı. Selçukluların zaaflarından biri veliaht tayin işini düzene kavuşturamamış olmalarıdır.

Hükümdarlık Alametleri: Maddi ve manevi olmak üzere iki grup alameti vardı.

Unvan ve Lakaplar: Manevi alametlerdendir. Tuğrul Bey’den başlamak üzere bütün sultanlar bazı lakaplar kullanmıştır. Tuğrul Bey Horasan hakimiyetinden sonra “Es-Sultanul Muazzam Şahuşah” unvanını kullanmıştır. Ondan sonraki sultanlar “Es-Sultanul Muazzam” ve “Sutanul Azam” unvanlarını kullanmıştır. Tuğrul Bey’e “Melikul Meşrik ve’l Magrib” Alparslan’a “El-Feth” lakabı verilmiştir.

Hutbe: Bağımsızlığın en önemli sembollerindendir. Cuma ve bayram namazlarından sonra hükümdarın adı ve lakapları zikrederek ona dua edilirdi.

Sikke: Üzerinde sultanın adı ve lakaplarının bulunduğu para. İlk sikke (Selçuklu parası) 1041-1042 de Nişabur’da Tuğrul Bey adına basılan dinardır.

Saray ve Taht: Maddi sembollerdendir. Başkent dışında da yazlık saraylar bulunabilirdi. Taht hakimiyet alametleri içnde özel öneme sahipti. Hükümdarlık tahta oturmakla (cülüsla) başlardı. Sefere çıkarken de götürülürdü.

Tevkî ve Tuğra: Emir ve fermanların üzerine konulan işaret ve yazılı alametler. Tevki imzaya eş değerdir. Tuğra ile birlikte kullanılırdı. Osmanlı ikisini birleştirdi. Sultan Sencer’in Tevkî i (imzası) “Bismillahi Tevekkeltü Alallah” idi. Selçuklu sultanların tevkîi dua cümlesi niteliğindeydi.

Tac: Maddi sembollerdendi. Halife kaim biemrüllah  Tuğrul Bey’i tahta oturtup tac giydirmişti.

Nevbet: Bando ve bu bando tarafından günde beş defa belli mekanlarda verilen konserlerdir. Hakimiyetin devamını gösterir. Tuğrul Bey’den itibaren başlamıştır. Başlangıçta sadece davul vardı. Daha sonra kös, zurna, nakkare ve nefirde eklenmiştir.

Bayrak (Sancak, Liva, Alem): Maddi sembollerdendir.

Çetr: hükümdarlar sefere çıktığnda başlarına tutulan özel semşiyedir.

Tiraz- Hil’at: Üzerinde kenar yazıuları tarzında hükümdarların ismi lakap ve özel işaretlerinin bulunduğu elbise. Bu elbisenin yapıldığı atölyelere de Tiraz denirdi. Tirazın taklidi kesinlikle yasaktı. Hükümdar bu elbiseyi devlet büyüklerinden birine verirse Hil’at adını alırdı. Külah, kemer, kılıç, kılıç bağı, at, kös, bayrak ve pasayı da içerebilirdi.

SARAY

Dergah, Bargah ta denirdi. Doğrudan hükümdara bağlı bir kısım görevlilerde sarayda bulunurdu. Bunlar :

Hacipler: Başkanlarına hacibul hüccab yada hacibul buzürk da denilirdi. Hükümdardan sonra en yetkili kişilerdi. Sarayın bütün işlerinden sorumludur. Bürokraside vezirden sonra gelir.

Emiri Hares: Hacibul hüccabtan sonra en yetkili makam. Cezaları uygulardı.

Vekili Has: Hükümdarın özel işleriyle, mutfak ve ailesiyle ilgilenirdi.

Vekili Der: Sultanın veziri ile ilişkisini sağlardı.

Emiri Alem: Bayrağı korurdu. (Rayeti Devlet).

Emiri Candar: Hükümette saray muhafızı.

Emiri Şikar: Av ile ilgili işlere bakardı.

Emiri Ahur: Saray ahırı ile ilgilenirdi.

BÜYÜK DİVAN (HÜKÜMET)

Büyük divana vezir başkanlık ederdi. Yönetimle ilgili konular ele alınırdı. Özellikle berat, resmi emirlerin çıkışı ve mali konular. Diğer divanların başında bulunan “sahip” (Hace)ler birleşerek büyük divanı oluştururdu. Günümüzdeki başbakan ve bakanlar kurulu gibi. Diğer divanlar:

Divanı İstifa: Maliye bakanlığı vezaretten sonra gelir.

Divanı Tuğra: Dış işleri ayrıca divanda alınan kararları yazar, fermanları hazırlar.

Divanı İşraf: Askeri, adli konular haricindeki işleri teftiş eder.

Divanı Arzul Ceyş: Ordu ile ilgili işleri yürütür.

Ayrıca Selçuklularda Divanı Mezalim de vardı. Diğer mahkemelerde haksızlığa uğradığını düşünenler buraya başvururdu.

Taşra Teşkilatı: Doğrudan merkeze bağlıu bölümler eyalat ve vilayetleri oluştururdu. Eyalette sivil idarenin en büyük memuru Amid idi. büyük divana bağlıydı. Vezir büyük divan üyeleri ve ordu komutanından sonra doğrudan sultanla görüşebilen son kişiydi.

Reis: Yerli halk tarafından seçilen sivil amirlerdi. Çoğunlukla yerine oğlu geçerdi. Eyaletin iç idaresi mali,adli, asayiş ve belediye işleri ile vakıflara bakardı.

Muhtesip: Emri bil maruf nehyi anil münker görevini yerine getirirdi.

Atabek: Eyalet valiliğine tayin edilen şehzadeleri yetiştirmekle görevlidir.

Adalet Teşkilatı:

Bağdat’ta Kadil kudad bulunurdu. Eyaletlerde kadılar bulunurdu. Nizamulmülkün siyasetnamesine göre ancak alim, zahid ve namuslu olanlar kadı olabilirdi ve kadılara yeterli maaş verilmeliydi. Kadılar sultanın ülke çapındaki vekilleriydiler. Selçuklularda bu görevi Amidler yapmıştır. Kadiyi Leşker (Kadı Asker) ordu mensuplarının davalarına bakardı.

Ordu Teşkilatı:

 Orduyu sultan idare ederdi. O bulunmadığı zaman sipe salarm idare ederdi. Emiril umera, emiri salar, mukeddemul ceyş, serheng (çavuş) ve Nakip gibi komutanlar bulunurdu.

Orduyu oluşturan unsurlar:

Gulamanı Saray: Sultan ve sarayı korumakla yükümlüdür. Osmanlıda kapıkulu askeri.

Hassa Ordusu: Doğrudan sultanın komutasındadır. Süvari kuvvetini oluşturur. Sipahiyan da denir. Komutanları “salar” idi. hizmet karşılığı ikta alırlardı. Kıratlı bin kişiden oluşurdu. Sipehsalar günümüzdeki genelkurmay başkanı. Ticaret, sanat, ziraat vs ile ilgilenmeleri yasaktı.

Türkmen kuvvetleri: Selçuklu boy ve oymak reislerinin komutasında hareket eden Türkmenler. Göçebeydiler. Beylerine ikta edilen bölgelerde yaşarlardı.

Tabi hükümetlerin kuvvetleri: Selçukluya bağlı (vasal) devletler hükümdarın isteği doğrultusunda anlaşmada belirtilen sayıda asker gönderirdi.

Selçuklu ordusunda gönüllüler de yer alabiliyordu. Selçukluların ordudaki en önemli yeniliği askeri iktalardı. İkta eski bir türk geleneği idi. Melikşah döneminde nizamülk tarafından yeni şartlara uydurulmuştur.

 

İktisadi İçtimai Hayat:

Toprak Selçuklularda genel olarak devlete aitti. (miri). Toprağın vergileri hükümdara tahsisi edildiğinde “has arazi” denirdi. Devlet bazen asker ya da sivil bir kişiye toprak tahsis ederdi. O zaman bu toprağın vergisini o kişi alırdı (ikta). Bazen hanedan üyelerine de ikta verilirdi.

Miri ve ya mülk toprağının gelirlerinin; içtimai, ilmi, Hayri ve benzeri müesseselerin masrafları için tahsis edilmesi durumunda “vakıf arazisi” ortaya çıkardı. Arazinin şahsi ait olması durumunda “mülk” denirdi.

Selçuklularda toprağı kullananlar öşür, haraç gibi şer’i vergiler yanında örfi tekalife dayalı vergilerde ödeyebilirdi.

Melikşah ve Sancar, Irak, Horosan ve Harezm’de sulama tesisleri kurmuştur.

Anadolu’da ve geniş bölgelerde buğday, pirinç ve pamuk gibi ürünler yetiştirilmiştir. Sanayi de gelişmiştir. Sencer döneminde Zerefşan ve Harizm’de pamuklu, yünlü, ipekli kumaş imal edilmiş. Fergana’da; maden sanayi ve silah yapımı gelişmiş. Semerkant’ta gümüş işleri. Buhara’da dokuma seccadeler meşhur olmuştu. Taşkent’te eğer takımları, Horosan’da satenler meşhur olmuştu.

Selçuklular’da maden zenginlikleri de değerlendirilmişitr. Horosan bölgesi ticaret alanında gelişmişti. (Nişabur, Serahs, Tus, Merv ve Belh bölgeleri) Askeri açıdan da stratejik önemi vardı.

Kervan yolları üzerinde yer alan Anadoluda’da ticaret gelişmişti. Türkiye Seçuklu sultanları ticaretin gelişmesinde büyük rolü olan kervansaraylar inşa ettirmiştir.

Selçukulular döneminde bimaristan, bimarhane, daruşşifa adlı hastaneler kurulmuştu. Nizamulmülk’ün nişabur’da yaptırdığı bimaristan bunların en önemlilerindendir. Melikşah’ın ordusunda 100 deve ile taşınan bimaristan bulunurdu. Aynı şekilde Irak Selçuklu sultanı Mahmut’un da yüz develik seyyar hastanesi vardı.

Tüccar esnaf ve çeşitli zanaatkarlar da loncalar şeklinde teşklitalanmışlardı. Bu sosyo ekonomik ve dini birliğe futuvvet teşkilatı denirdi. Fütuvvet kurumu Abbasi halifesi Nazır Lidinillah tarafından resmi hüviyetine kavuştururlmuştu. Anadolu’da Ahi Evran’ın şekillendirmesi ile ahilik olarak tezahur etmişti. 1.Alaaddin Keykavus ve 1. Alaaaddin Keykubat’ta fütüvvet teşkliatına girmişti.

Ahi zaviyeleri kendi meslekleri ile ilgili sıkıntıları çözmekte ve mensuplarının devletle olan ilişkilerini düzenlemekte idi. Mal, kalite kontrolü, fiyatların belirlenmesi yaptığı işlemeler arasındaydı.

İlim ve Kültür Hayatı: İslam bilim tarihinde önemli yeri olan ulemanın çoğu Selçuklularda yetişmiştir. Bunlar arasında; Ebul Kasım Kuşeyri (Risalei Kuşeyri’nin yazarı), oğlu Ebu Nasr Abdurrahim (Et Teysir adlı tefsirin yazarı), Ebu İshak Şirazi (Şafi fakihi, Bağdat nizamiye okulu hocalarından), Ebu’l meal Cüveyni, İmam Gazali, Kadil Kudat el-Hatibi (Hanefi fakihi), Abdullah el Ensari, Ebul Kasım Debbussi, Serahsi, Şehristani (Sultan Sencer zamanında yaşamış mezhepler tarihi uzmanı “Kitabu’l Milel ve’n Nihal’in yazarı), Kadı el-Beyzavi (Envaru’l Tenzil’in yazarı), Ebul Kasım Carullah Ez Zemahşari.

Dini ilimler haricinde de büyük alimler yetişmiştir. Ömer Hayam (Matametikçi, astronomi bilgini, şair) Muhammet b. Ahmet el-Beyhaki (El Feylesof lakabı ile bilinir), Abdurrahman b. Muhammet el- İsfehani (İsfehan Tarihi’nin yazarı).

Selçukluluların sağladığı sosyo ekonomik rahatlık ve huzur 13, yy’da Mevlana ve Yunus Emre gibi şahsiyetlerin yetişmesine imkan verdi. Kadı Burhanettin Ebu Nasr Bin Mesut “Enisul Kulup” adlı Farsça bir eser yazıp 1. İzzettin Keykavus’a armağan etmiştir. İbni Bîbî Naisruddin Hüseyin bin muhammet’de (El Evamirul aliye) adlı Selçuklu tarihini anlatan bir kitap yazmıştı. Ravendi’de “Rahatus Sudur ve Ayetus Surur” adlı eserini Gıyasettin Keyhusrev’e takdim etti.

Muhyiddin Arabi Anadolu’da yaşamış büyük sufilerdendir. Fikirleri öğrencisi Sadrettin Konevi tarafından yaşatılmıştır. Moğollardan kaçan bir çok sufi de Anadolu’ya gelmiştir. Mevlana’da babası Bahauddin Velet ile birlikte gelmişti. Ahmet Gülşehri’ de önemli şairlerdendir.

Medreseler genel kabule göre Sultan Alp Arslan döneminde Vezir Nizamul Mülk’ün Bağdat’ta Nizamiye Medresesini açmasıyla başlamıştır. Bağdat Nizamiye Medresesi ilk sistemli medresedir. Yapımına kasım 1065’de başlanmış 1067’de ise eğitime başlamıştır.

Bu medresede ders veren hocalar; Ebu İshak Şirazi, Ebu Nasr Essabbağ, Ebul Kasım Debbusi, Gazali, Ebu Bekir Şasi, Suhreverdi, Ambari, Ebu Bekir Fureki, Şerif Ebul Kasım Mağribi.

Anadolu’da ilk medreseler Danişmendi ve Artuklu ülkelerinde ortaya çıkmıştır.  Türkiye Selçuklularına ait medreselerin en eskisi “ipekçi” diye meşhur Şemsettin Ebu Said Altun Aba Medresesidir.

Konya’da; Sultaniye Medresesi, Karatay, İnce Minare.

Kayseri’de; Hunat (Hont) Hatun, Sahabiye.

Sivas’ta; Gök Medrese, Buruciye, Çifte Minare.

Ankara’da: 1. İzzettin Keykavus Medresesi.

Antalya’da: Ertokuş Medresesi

İslam dünyasında genel medreselerin yanında ihtisas medreseleri de vardı. Tıp eğitimi için Daruttıplar, Hadis için Darul Hadisler, Kur’an eğitimi için Darul Kurralar kurulmuştu.




IP

Yanıt Yaz Yeni Konu Gönder
Konuyu Yazdır Konuyu Yazdır

Forum Atla
Kapalı Foruma Yeni Konu Gönderme
Kapalı Forumdaki Konulara Cevap Yazma
Kapalı Forumda Cevapları Silme
Kapalı Forumdaki Cevapları Düzenleme
Kapalı Forumda Anket Açma
Kapalı Forumda Anketlerde Oy Kullanma


Copyright ©2001-2006 Web Wiz Guide

Bu Sayfa 0,125 Saniyede Yüklendi.